„NAUCZYCIEL” – praca czy powołanie ? „Szkoła jest jedną z najstarszych instytucji społecznych tworzoną w celu przygotowania młodego pokolenia dożycia dorosłego”1.Podkreślić należy, że szkoła nie jest pierwszą instytucją kształcącą i wychowującą, z jaką dziecko spotyka się w naszym społeczeństwie, która posiadałaby palmę pierwszeństwa w formowaniu osobowości młodego człowieka. Zanim wejdzie w mury przedszkola następnie szkoły, model istoty wykształcenia podstawowych cech oraz zakres ogólnej życiowej wiedzy, nabywa w otoczeniu najbliższej rodziny wprowadzenie do rozumienia i posługiwania się językiem, podstawy rozróżniania dobra i zła, oraz zasady postępowania w typowych sytuacjach między ludzkich. Mimo, iż szkoła zajmuje jedno z wielu miejsc, jakie dziecko napotyka na swojej drodze podczas życiowej „wędrówki” to jednak na jej barkach spoczywa kształtowanie i pogłębianie wiedzy przekazywanej młodym ludziom. Wydaje się słuszne stwierdzenie Władysławy Dejnarowicz, która pisze: „Szkoła jest organizacją stworzoną przez ludzi dla ludzi, a głównym jej zadaniem jest stworzenie optymalnych warunków do ukierunkowanego rozwoju młodego człowieka”. Młody człowiek, który rozpoczyna drogę w dorosłe życie od etapu, jakim jest szkoła średnia, niesie ze sobą bagaż doświadczeń nabytych w rodzinnym domu. To w nim kształtują się pierwsze potrzeby, doznania, chęć sprawdzenia własnych możliwości. Kultura osobista i aspekty doświadczeń emocjonalnych również w podstawowej formie kształtowane są przez najbliższe osoby, z którymi nastolatek stykał się na każdym kroku, w każdej, nowej dla niego sytuacji. Szkoła odgrywa bardzo ważną rolę, w procesie edukacji i wychowania, lecz jest to etap kontynuacji i poszerzania osobowości młodego człowieka, o czym należy pamiętać i co należy dobitnie podkreślać w rozmowach z rodzicami. Nie mniej jednak funkcja szkoły jest ogólno przyjętym stabilizatorem dyfuzyjnym w nauczaniu i w procesie wychowawczym młodzieży, na ile to jest możliwe. Jako społeczność ludzi tworzących kadrę wykwalifikowanych nauczycieli służących pomocą i radą, „szkoła” powinna dbać i nieustannie rozwijać formy kontaktu z uczniami, oraz możliwości pomocy w sprawach trudnych. Współczesne kształcenie można, zatem charakteryzować przy pomocy takich słów jak: inspiracja, rozbudzanie, rozwój, dorastanie do zadań, wdrażanie do samokształcenia i samowychowania, do działań zaangażowanych, twórczych i odpowiedzialnych, a także oddziaływań poprzez wzór, przykład, poprzez postawy tolerancji, współpracy, ofiarności.”2 Nauczyciele to- „pedagodzy w ludzkim ciele, osoby umiejące mówić i słuchać”. Nauczyciel pedagog – dydaktyk – wychowawca. 3,4 Rozpoczynając pracę z młodzieżą danej klasy, należy zwrócić szczególną uwagę na zachowanie uczniów. Ich postawa wobec siebie i wobec osoby prowadzącej zajęcia, przeanalizowana w prawidłowy, odpowiedni sposób może posłużyć, jako baza charakterologiczna danej społeczności klasowej. Mając pewne rozpoznanie w śród uczniów danej klasy nauczyciel może w trakcie prowadzenia zajęć często rozmawiać z poszczególnymi osobami, niekoniecznie z punktu osoby podającej informacje. Pozwoli mu to na bliższe poznanie niektórych cech osobowości uczniów wpływających na normy zachowań. Nauczyciel, który zna poszczególnych uczniów w klasie z imienia i nazwiska, oraz potrafi w danym momencie przewidzieć określony rodzaj zachowania ze strony uczniów, jest w stanie kontrolować pracę na lekcji, w taki sposób, aby wyniki w nauczaniu i uczeniu się młodzieży były pozytywne. Może określić się, mianem przewodnika. Przewodnik to nauczyciel mogący stworzyć w klasie klimat przyjaznej i owocnej pracy. Jego główne metody nauczania opierają się na obopólnym zaufaniu, i wyrozumiałej współpracy. Jako podstawę i formę w przekazywaniu wiedzy stosuje metody aktywizujące pracę ucznia. Dzięki wstępnemu rozeznaniu nauczyciela, co do form i charakteru, jaki określa pracę uczniów danej klasy może on z pewnym obiektywizmem w swojej pracy posłużyć się wybranymi przez siebie metodami aktywizującymi. Stanowią one w pracy nauczyciela „podwaliny” pod wiedzę i umiejętności przekazywane na drodze partnerskiej współpracy w trakcie lekcji, nauczyciel-uczeń. Nauczyciel - osoba społeczna, jego funkcję w pracy zawodowej określa się mianem „mistrz pędzla” w tworzeniu i kształtowaniu młodej „latorośli” w poznawaniu i formowaniu własnego Ja w dorosłe życie. Rola wychowawcy w teraźniejszym systemie edukacyjno-wychowawczym nie ogranicza się jedynie do stereotypowych, szkolnych form współpracy z dzieckiem, jak również z jego rodzicami. Obecnie szkoła pełni w świadomości społecznej rolę nadrzędną, przejawiającą się w samoistnym sprawowaniu przez placówkę oświatową, przede wszystkim w osobie wychowawcy nadzoru pedagogiczno - opiekuńczego, co przeradza się z niepokojem w nadzór opiekuńczo - pedagogiczny. Głębokie rozważania na temat roli wychowawcy w rozwoju osobowości młodych ludzi dopinguje fakt, iż nie sporadyczne to wyjątki, że rodzice przekładając pogoń za dobrami materialnymi nad rolę wychowawczą ogniska domowego syna czy córki, przerzucają w kompetencje nauczycieli problemy związane z dorastaniem i kształtowaniem postaw moralnych i osobowych młodzieży. Rodzice i opiekunowie dzisiejszej młodzieży w małym stopniu zdają sobie sprawę, jak ważna rolę w kształtowaniu młodego człowieka odgrywa wspólna, niekiedy żmudna współpraca rodziców z wychowawcą i nauczycielami. To dzięki obiektywnym ocenom, na które składają się opinie nauczycieli i spostrzeżenia opiekunów można określić zasady postępowania w realizacji społeczno – edukacyjnych zadań wobec uczniów. Nie ważne jest czy wywodzimy się z domu inteligencji i dóbr materialnych, czy też posiadamy jedynie dach nad głową i przysłowiową miskę strawy. W każdej rodzinie, w której wychowuje się przyszły, dorosły obywatel stworzone są określone przez wszystkich członków społeczności bliskich sobie osób normy postępowania i przyjęte zasady moralne, poza które nie należy wykraczać. To nie pochodzenie społeczne a system wartości, jaki przyjęty jest w danym domu rodzinnym jest głównym elementem w tworzeniu osobowości i określaniu dalszej drogi każdego z nas. Każda chwila poświęcona własnemu dziecku pozwala na zbliżenie się w sposób emocjonalny do tak bliskiej nam osoby. Poczucie bezpieczeństwa, możność zwierzenia się czy wsparcia w trudnych sytuacjach jest bardzo ważnym czynnikiem, który steruje emocjonalną stroną mocy osobowości młodego człowieka, w niedługiej przyszłości pragnącego pójść przez życie samodzielnie, licząc na własny rozum i siły. Adam Makówka VI LO im J. Dąbrowskiego w Częstochowie Agnieszka Makówka Zespół Szkół Specjalnych nr 28 w Częstochowie Literatura: 1. D. Nakoneczna – „Wychowanie – jako zadanie”; TSzT, Warszawa (1992). 2. Pod red. K. Konarzewskiego – „Sztuka nauczania – Szkoła”; WN PWN, Warszawa (1993). 3. Pod red. S. Podobińskiego, M. Lesz-Duk – „Wokół archeologii słów i ich funkcjonowania”; artykuł Adam Makówka, Agnieszka Makówka – „Czynniki wpływające na wybór metody aktywizującej w pracy z uczniami” str. 677 – 686; Wydawnictwo WSP; Częstochowa (2001). 4. Adam Makówka, Agnieszka Makówka – „Cechy osobowości uczniów a metody aktywizujące”; Kwartalnik Nauczycielski WOM, Częstochowa 1(5), cz. 2, (2002).